Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và hoàn thiện thể chế về theo dõi, đánh giá việc thi hành luật đất đai

Đăng lúc: Thứ tư - 23/09/2015 03:52 - Người đăng bài viết: Nguyễn Thị Kim Ngân

Trong chặng đường lịch sử 70 năm xây dựng và trưởng thành của ngành Quản lý đất đai, lĩnh vực thanh tra, kiểm tra đất đai đã từng bước hoàn thiện cả về thể chế và tổ chức, có nhiều đóng góp xứng đáng cho thành tích chung của ngành. Hoạt động thanh tra, kiểm tra đất đai đã kịp thời phát hiện và chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế, sai phạm trong quản lý và sử dụng đất đai, góp phần đưa công tác quản lý đất đai đi vào nền nếp, đóng góp vào việc hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ.
Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và hoàn thiện thể chế về theo dõi, đánh giá việc thi hành luật đất đai

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và hoàn thiện thể chế về theo dõi, đánh giá việc thi hành luật đất đai

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập đến khi Vụ Quản lý ruộng đất ra đời trực thuộc Bộ Nông nghiệp, giai đoạn 1972 - 1978 việc tổ chức thanh tra, kiểm tra đất đai được gắn với nhiệm vụ của cơ quan quản lý đất đai ở Trung ương. Công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý và sử dụng đất đai thời kỳ này được tiến hành định kỳ và đột xuất đối với các địa phương và các đơn vị cơ cở, nhằm phát hiện kịp thời những sơ hở trong việc quản lý, những vi phạm chế độ và nguyên tắc sử dụng đất, đề ra biện pháp để sửa chữa.
Sự kiện đánh dấu bước khởi đầu quá trình thống nhất công tác quản lý đất đai là sự ra đời của Tổng cục Quản lý ruộng đất vào năm 1979, lần đầu tiên cơ quan quản lý đất đai trở thành một cơ quan độc lập trực thuộc Hội đồng Chính phủ theo Nghị định số 404/CP ngày 09 tháng 11 năm 1979.  Việc thanh tra chấp hành pháp luật về quản lý ruộng đất thời kỳ này giúp Chính phủ nắm tình hình ruộng đất, kiến nghị các biện pháp cần thiết để đảm bảo việc quản lý ruộng đất theo đúng pháp luật đã được giao cho Ban thanh tra trực thuộc Tổng cục Quản lý ruộng đất thực hiện.
Trước yêu cầu về tổ chức lại các cơ quan quản lý và tăng cường công tác quản lý đất đai, năm 1994 Tổng cục Quản lý ruộng đất và Cục Đo đạc và Bản đồ Nhà nước được hợp nhất và tổ chức lại thành Tổng cục Địa Chính theo Nghị định số 12/CP ngày 22 tháng 02 năm 1994 và Nghị định số 34/CP ngày 23 tháng 4 năm 1994 của Chính phủ. Thời điểm này, Thanh tra là đơn vị cấp Vụ trực thuộc Tổng cục Địa chính, với nhiệm vụ thanh tra việc chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý, sử dụng đất; giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong việc quản lý và sử dụng đất đai.  
Năm 2002, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã được thành lập theo Nghị định số 91/2002/NĐ-CP ngày 11 tháng 11 năm 2002 của Chính phủ trên cơ sở hợp nhất Tổng cục Địa chính, Tổng cục Khí tượng  - Thủy văn các các tổ chức thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài nguyên nước (thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), tài nguyên khoáng sản (thuộc Bộ Công nghiệp) và Môi trường (thuộc Bộ Khoa học - Công nghệ và Môi trường). Trong giai đoạn này nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai; giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai do Thanh tra Bộ tổ chức thực hiện. Đến năm 2008, Tổng cục Quản lý đất đai được thành lập trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường theo Quyết định số 134/QĐ-TTg ngày 02 tháng 10 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ, Thanh tra Tổng cục là cơ quan trực thuộc Tổng cục Quản lý đất đai với chức năng thực hiện thanh tra chuyên ngành về đất đai trong phạm vi cả nước; hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trong phạm vi cả nước; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai theo phân công của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước về đất đai trong tình hình mới, ngày 13 tháng 3 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2014/QĐ-TTg quy định chức năng, nhiệm vụ của Tổng cục Quản lý đất đai.  Trong khi pháp luật về thanh tra không quy định có tổ chức thanh tra chuyên ngành, sự ra đời của Cục Kiểm soát quản lý và sử dụng đất đai trực thuộc Tổng cục Quản lý đất đai đánh dấu bước đổi mới  về công tác thanh tra, kiểm tra đất đai, theo đó Cục Kiểm soát quản lý và sử dụng đất đai được giao nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai; Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử dụng đất đai.
Luật Đất đai năm 2013, ngoài việc quy định nội dung của thanh tra chuyên ngành về đất đai tại Điều 201, một trong những điểm mới rất quan trọng là quy định hệ thống theo dõi, giám sát và đánh giá việc quản lý và sử dụng đất đai tại Điều 200, nhằm tổ chức triển khai xây dựng hệ thống theo dõi và đánh giá việc thi hành pháp luật về đất đai, hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai, sự tác động của chính sách, pháp luật về đất đai đến kinh tế - xã hội và môi trường trên phạm vi cả nước và các địa phương.
            Cùng với quá trình hoàn thiện về thể chế, chức năng nhiệm vụ và tổ chức, các thế hệ cán bộ, chuyên viên, thanh tra viên hoạt động trong lĩnh vực thanh tra, kiểm tra đất đai qua các thời kỳ đã có nhiều thành tích đóng góp cho hoạt động của ngành Quản lý đất đai trong suốt 70 năm qua.
            Trong giai đoạn từ năm 1958 đến năm 1983, ngành Quản lý đất đai tập trung thanh tra, kiểm tra quản lý sử dụng đất tại các tỉnh, phát hiện và xử lý các sai phạm chủ yếu như: lãnh phí đất trong xây dựng cơ bản, để đất 5% quá tiêu chuẩn, lấn chiếm đất, khai dấu diện tích sản xuất, cấp đất không đúng thẩm quyền, tự khai phá, sử dụng không đúng mục đích, bỏ hoang, mua bán trái phép.           Từ năm 1983 đến năm 2001các cơ quan quản lý đất đai ở Trung ương và địa phương đã tổ chức thanh tra, kiểm tra rà soát quy hoạch sử dụng đất các nông lâm trường, việc sử dụng đất của tổ chức. Qua thanh tra đã phát hiện và xử lý các hành vi giao đất không đúng thẩm quyền, lấn chiếm đất đai, được giao đất nhưng không sử dụng. Đặc biệt, trong 2 năm 1998, 1999 đã tiến hành tổ chức thanh tra và xử lý các vi phạm về quản lý, sử dụngh đất đai tại 3.698 xã, phường, thị trấn (chiếm 35% số xã, phường, thị trấn trong toàn quốc), thanh tra quản lý, sử dụng đất đai của 994 cơ quan, tổ chức được Nhà nước giao đất, cho thuê đất tại 25 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
            Thực hiện Chỉ thị số 134/CT-TTg ngày 20 tháng 01 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ, từ 2010-2011, ngành đã tập trung thanh tra việc quản lý sử dụng đất của các tổ chức được Nhà nước giao đất, cho thuê đất để thực hiện các dự án đầu tư. Năm 2012, thực hiện thanh tra việc quản lý, sử dụng đất nông, lâm trường. Qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm như: tranh chấp, lấn, chiếm đất đai, cho thuê, cho mượn đất, chuyển mục đích, chuyển nhượng đất trái pháp luật; nhiều trường hợp kéo dài nhiều năm nhưng chậm được giải quyết, nhất là ở các tỉnh Tây Nguyên và một số tỉnh Đông Nam Bộ.
Năm 2013 - 2014, cả nước tập trung thanh tra, kiểm tra việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đã phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm về trình tự thủ tục cấp giấy chứng nhận; về thời gian thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận; về luân chuyển hồ sơ, xác định mục đích sử dụng đất, diện tích,  đối tượng, thời hạn sử dụng đất, việc miễn, giảm tiền sử dụng đất không đúng quy định, tính giá đất không đúng theo quy định, việc xác định thời điểm sử dụng đất không đúng và một số vi phạm khác. Từ năm 2012 - 2015, thực hiện thanh tra việc chấp hành pháp luật đất đai đối với  tổ chức được nhà nước giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án phát triển nhà ở. Qua thanh tra đã phát hiện và xử lý các sai phạm về tự ý chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép, không hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, nợ tiền sử dụng đất, chuyển nhượng đất không đủ điều kiện, không đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận cho người nhận chuyển nhượng, phân lô, bán nền, về xây dựng không đúng quy hoạch, huy động vốn khi chưa đủ điều kiện…
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác thanh tra, kiểm tra đất đai còn một số khó khăn, bất cập, tồn tại, hạn chế như sau:
-  Thực trạng công tác quản lý đất đai ở nhiều địa phương có nhiều sai phạm về đất đai chưa được phát hiện kịp thời và xử lý dứt điểm, hoặc thiếu cương quyết do nể nang, sợ động chạm hoặc do thu hút đầu tư mà không tuân thủ quy định của pháp luật, thậm chí có nơi còn buông lõng quản lý. Sự phối hợp của các ngành và địa phương trong việc triển khai các nội dung thanh tra, kiểm tra cũng còn một số tồn tại, hạn chế nhất định.
- Hoạt động thanh tra chuyên ngành đất đai ở các cấp thiếu chủ động, còn chồng chéo trong việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, kiểm tra. Số lượng các cuộc thanh tra, kiểm tra về đất đai ở các cấp triển khai còn hạn chế, việc xử lý sau thanh tra, kiểm tra có lúc, có nơi chưa kịp thời làm hạn chế kết quả thanh tra, kiểm tra.
- Lực lượng thanh tra chuyên ngành đất đai ở các cấp nhìn chung còn mỏng, cán bộ thiếu ổn định. Trong những năm qua, cán bộ, công chức thực hiện công tác thanh tra chuyên ngành về đất đai đã được các cấp các ngành, địa phương quan tâm, bố trí, sắp xếp, nhưng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thanh tra chuyên ngành  còn thiếu về số lượng, hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm công tác; việc điều chuyển những cán bộ, công chức có chuyên môn và kinh nghiệp sang làm việc trong lĩnh vực này còn gặp khó khăn. Hơn nữa, đây là ngành đặc thù, cán bộ công chức đảm nhận công tác thanh tra nhưng chế độ, chính sách chưa được đảm bảo như các thanh tra viên.
- Phương pháp tổ chức thực hiện nội dung thanh tra, kiểm tra chậm được đổi mới, chưa đáp ứng được yêu cầu khẩn trương, kịp thời của công tác quản lý nhà nước về đất đai. Việc chuẩn bị kế hoạch thanh tra, kiểm tra chưa xác định được trọng tâm, trọng điểm vì vậy khi tiến hành thanh tra, kiểm tra gặp nhiều khó khăn trong khâu thẩm tra, xác minh, kết luận.
 - Trang thiết bị cho hoạt động thanh tra, kiểm tra còn thiếu, hầu như chưa có các thiết bị chuyên dụng như: các thiết bị đo kiểm tra tại hiện trường, đồ bảo hộ, máy đo đạc, công cụ bảo quản các tài liệu dưới dạng mật.
Phát huy truyền thống 70 năm thành lập ngành, để tổ chức thi hành tốt Luật Đất đai 2013, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai, ngành Quản lý Đất đai đặt mục tiêu tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đất đai, hoàn thiện thể chế theo dõi, giám sát và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý và sử dụng đất đai, với các giải pháp chủ yếu sau:
- Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành về đất đai
+ Bố trí đủ số lượng cán bộ, công chức làm công tác thanh tra chuyên ngành về đất đai từ Trung ương đến địa phương. Đây là một nhiệm vụ rất quan trọng nhằm đảm bảo xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức có đầy đủ chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm để đáp ứng công tác ngăn ngừa, phát hiện và xử lý các sai phạm trong quản lý, sử dụng đất đai trong tình hình hiện nay.
+ Thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn các nội dung đổi mới chính sách pháp luật đất đai; các quy định mới về nghiệp vụ thanh tra; các quy định mới về xử lý vi phạm pháp luật đất đai; nội dung thanh tra, kiểm tra điện rộng hoặc chuyên đề.
+ Cần đảm bảo chế độ, chính sách cho công chức thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành như chế độ của thanh tra viên.
- Quan tâm đầu tư các trang thiết bị, cơ sở vật chất kỹ thuật cho các cơ quan thanh tra, kiểm tra chuyên ngành về đất đai từ Trung ương đến địa phương  nhằm phục vụ cho hoạt động thanh tra, kiểm tra về đất đai .
Hiện nay, tình trạng trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành về đất đai nói riêng và thanh tra ngành tài nguyên và môi trường nói chung còn sơ sài thiếu về số lượng và không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành bình thường từ các cơ quan Trung ương cho đến các địa phương; nhất là các trang thiết bị phục vụ cho các Đoàn thanh tra, kiểm tra (máy tính xách tay, máy quay camera và máy ghi âm ...), chưa đảm bảo điều kiện thực hiện nhiệm vụ, nhất là trong trường hợp phải tổ chức nhiều đoàn thanh tra, kiểm tra trong cùng một thời gian.
Thứ hai các cấp, các ngành và địa phương phải tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai để khắc phục những hạn chế, yếu kém, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai. Phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh các trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai, các trường hợp tham nhũng, tiêu cực trong quản lý đất đai, đồng thời làm tốt việc công khai các vi phạm đất đai; tổ chức tốt việc tiếp nhận và xử lý thông tin phản ánh về vi phạm pháp luật đất đai của tổ chức, cá nhân.
Thứ ba tăng cường các đợt thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về đất đai theo chuyên đề hoặc diện rộng trên phạm vi cả nước.
- Đối với các cơ quan quản lý nhà nước cần chú trọng thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ quy định thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai; việc quản lý thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất; đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và các tài sản khác gắn liền với đất; tài chính đất đai và giá đất; xây dựng hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai; việc thanh tra kiểm tra, giải quyết khiếu nại tố cáo, công khai vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai; việc khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm đã phát hiện qua công tác thanh tra, kiểm tra ở các cấp.
- Đối với các đối tượng sử dụng đất cần tăng cường thanh tra, kiểm tra giám sát thường xuyên tình hình sử dụng đất sau khi được giao đất, cho thuê đất, công nhận quyển sử dụng đất để phát hiện xử lý kịp thời các trường hợp không đưa đất vào sử dụng gây lãng phí đất đai; các trường hợp chuyển mục đích sử dụng trái phép; không thực hiện nghĩa vụ tài chính, không đăng ký đất đai theo quy định của pháp luật. Kiên quyết thu hồi đất đã giao, đã cho thuê không đúng đối tượng, không sử dụng đúng thời gian quy định hoặc sử dụng không hiệu quả, sử dụng sai mục đích; chậm hoặc chưa đưa đất vào sử dụng; không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của người sử dụng đất.
Thứ tư tuân thủ trình tự, thủ tục khi tiến hành thanh tra, kiểm tra theo quy định của pháp luật về thanh tra; đổi mới nội dung, phương pháp chỉ đạo, điều hành, tác nghiệp, nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra đất đai. Tổ chức thi hành các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý sau thanh tra có hiệu lực pháp luật và tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong công tác thanh tra. Theo dõi, nắm bắt kịp thời những hạn chế, khó khăn vướng mắc tại địa phương để có chỉ đạo, hướng dẫn kịp thời; kiến nghị sửa đổi những sơ hở, bất cập trong cơ chế chính sách về đất đai.
Thứ năm hoàn thiện thể chế về theo dõi, đánh giá việc thi hành Luật Đất đai, khẩn trương xây dựng hệ thống theo dõi, giám sát về đất đai từ Trung ương đến địa phương; sớm xây dựng các tiêu chí theo dõi, giám sát và đánh giá việc quản lý và sử dụng đất đai, cụ thể:
- Ban hành hướng dẫn và tổ chức, chỉ đạo việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu theo dõi, đánh giá tình hình thực hiện nội dung nhiệm vụ quản lý đất đai theo phân cấp; đồng thời phân công đơn vị, cán bộ cụ thể chịu trách nhiệm thường xuyên cập nhật thông tin quản lý, sử dụng đất đai theo qui định tại Điều 200 Luật Đất đai và các Điều 92, 93, 94, 95 Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ.
- Tổ chức triển khai và xây dựng báo cáo đánh giá hàng năm về tình hình thực hiện Luật Đất đai; đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng đất và tác động của chính sách, pháp luật về đất đai đến kinh tế, xã hội và môi trường trên cơ sở các thông tin theo dõi hoạt động quản lý, sử dụng đất và kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thi hành Luật Đất đai ở các cấp. Nội dung theo dõi, đánh giá tập trung vào các lĩnh vực quy định tại Điều 22 Luật Đất đai./.
Tác giả bài viết: Tiến sĩ Nguyễn Văn Trị - Phó Cục trưởng Cục Kiểm soát quản lý và sử dụng đất

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Land Portal

Thăm dò ý kiến

Bạn quan tâm gì nhất Luật Đất Đai ?

Đã đầy đủ nội dung

Cần có nhiều văn bản hướng dẫn thi hành Luật đất đai hơn nữa

Tốt. Có nhiều nội dung quy định chi tiết

Cần có bộ phận hỗ trợ trực tuyến

Cần có sổ tay hướng dẫn